Studium


Historia

Źródło zdjęcia: afterbefore.pl
Początki

Historia Studium zaczyna się po II wojnie światowej

W wyniku walk ucierpiało wiele wrocławskich kościołów, razem z ich instrumentami. Przez pierwsze lata odbudowy Wrocławia zanikł rozwój muzyki kościelnej i troska o nią. Było to spowodowane wieloma powodami:

Wielkość zniszczeń

Podczas gdy okolice Starego Miasta zostały zniszczone w ok. 60%, sam Ostrów Tumski ucierpiał jeszcze bardziej, na czele z Archikatedrą, której wstępna odbudowa trwała do 1951 roku. Instrument organowy w niej został poświęcony dopiero rok później. Do tego czasu promocja muzyki kościelnej w sercu Wrocławia była w zasadzie niemożliwa.

Przesiedlenia

Po wojnie struktura etniczna Wrocławia była bardzo różnorodna – po wysiedleniu Niemców, którzy stanowili większość mieszkańców, do miasta zaczęła przyjeżdżać ludność ze wszystkich krańców Polski. Panowało również powszechne przekonanie o tymczasowości ustalonych granic, co utrudniało ich asymilację.

Polityka

Rząd Polskiej Republiki Ludowej w okresie powojennym głęboko represjonował cały Kościół Katolicki, który jawił się jako przeciwnik ideologiczny i potencjalne źródło oporu wobec władzy. W tym czasie duchowni byli prześladowani, a możliwości duszpasterskie ściśle ograniczone. Nie sprzyjało to jakiemukolwiek rozwojowi, w tym muzyki kościelnej.

Najważniejsze wydarzenia

Listopad 1946
Pierwszy kurs dla organistów
Jako jednorazowa inicjatywa w dniach 4-8 listopada odbył się pierwszy kurs dla organistów, posługujących już na terenie Archidiecezji Wrocławskiej (wówczas była to Administracja Wrocławska).
Źródło: Wiadomości Kościelne. R.1, 1946
Rok 1951
Początek pracy ks. Leona Pęcherka
Rok po zakończeniu wojny ks. Leon, duchowny Diecezji Przemyskiej, przyjechał do Wrocławia na urlop, został jednak na stałe na Dolnym Śląsku i pięć lat później oficjalnie przeniesiono go do Archidiecezji Wrocławskiej. W tym też (1951) roku zaczął wykładać w Seminarium, prowadząc zajęcia ze śpiewu i ucząc o muzyce kościelnej.

Po II wojnie światowej większość terenów wcześniejszej Archidiecezji Wrocławskiej została włączona w tymczasową Administrację Apostolską Dolnego Śląska. W 1951 roku władze państwowe usunęły stan tymczasowości, a Ksiądz Prymas S. Wyszyński udzielił jurysdykcji kanonicznej nad przywróconą diecezją Wikariuszowi Kapitulnemu, ks. Kazimierzowi Lagoszowi. Jeszcze później, w 1972 roku papież Paweł VI zatwierdził powstałe po wojnie diecezje i (już oficjalnie) przywrócił Archidiecezji Wrocławskiej rangę Metropolii, ustanawiając również pierwszego po wojnie arcybiskupa, Bolesława Kominka.

Kwiecień 1952
Utworzenie studium
16 kwietnia rozpoczął się kilkutygodniowy kurs dokształcający przy Kurii Wrocławskiej dla posługujących już organistów. Kierowniem kursu został ks. Leon Pęcherek. Uczestnicy raz w tygodniu uczestniczyli w 5-godzinnym cyklu wykładów. Absolwenci uzyskali świadectwa kwalifikacyjne, uprawniające do posługi na terenie Archidiecezji. To wydarzenie określa się jako początek działalności Studium Organistowskiego.

W latach 1951-56 władzę w Archidiecezji Wrocławskiej sprawował ks. Kazimierz Lagosz w godności Wikariusza Kapitulnego. Chociaż po czteromiesięcznym pobycie w więzieniu (1949-50) stał się przychylny wobec władz komunistycznych, a sposób dojścia do władzy, sama jego osoba i wiele decyzji budziły sporo zastrzeżeń, to przy tym dostrzegał znaczenie muzyki kościelnej i starał się ją propagować i rozwijać. To z jego decyzji utworzony został najpierw (w 1951 roku) pierwszy Referat do spraw muzycznych, a później Komisja ds. Muzyki Kościelnej i śpiewu oraz Studium Organistowskie, co opisane zostało wyżej. Ks. Lagosz kładł także duży nacisk na kształcenie muzyczne w Seminarium Duchownym, czego efektem było np. powstanie aż trzech orkiestr seminaryjnych.

Rok 1953
Pierwsze lata
W marcu następnego roku odbyła się druga edycja kursu dokształcającego, który w następnych latach przekształcił się w dwuletni kurs dla organistów amatorów, grających już w parafiach. Odbywał się w domu parafialnym przy ul. św. Idziego, gdzie ks. Leon udostępniał swój własny instrument organowy.
Grudzień 1958
Intensyfikacja działalności
Już po sześciu latach działania zaistniała potrzeba przedłużenia nauki o kolejny rok. 1 grudnia rozpoczęły się zajęcia z podziałem na organistów posługujących na placówkach I i II kategorii (w myśl obowiązującego wówczas regulaminu diecezjalnego). Nauki przeniesiono wówczas do gmachu przy ul. Katedralnej 4, gdzie do dziś mieści się siedziba Studium.
Źródło: Wiadomości Kościelne. R.14, 1959

Od 1 stycznia 1952 roku na terenie Archidiecezji w życie wchodził Regulamin dla muzyków kościelnych, opracowany przez referenta ds. muzyki kościelnej i śpiewu, ks. Leona Pęcherka. W wersji uaktualnionej (Regulamin dla spraw organistowskich w Archidiecezji Wrocławskiej, rok 1957) dzielił muzyków kościelnych na cztery (początkowo dwie) kategorie. Pierwsza kategoria umożliwiała posługę w katedrze, kościołach centralnych, kościołach ważnych i dużych parafiach (pow. 10 tys. wiernych), jednak wymagała dyplomu wyższej uczelni muzycznej oraz złożenia egzaminu przed specjalną komisją. Organiści drugiej kategorii mogli posługiwać w parafiach liczących do 10 tys. wiernych po ukończeniu średniej szkoły muzycznej (w tym Studium) lub zaliczeniu egzaminu przed komisją archidiecezjalną.

Rok 1961
Studium Organistowskie
Z biegiem czasu pojawiła się potrzeba kształcenia nowych organistów, nie tylko dokształcania już funkcjonujących. Aby jej sprostać, trzyletnie kursy przemieniły się w czteroletnie pełnoprawne Studium Organistowskie pod kierownictwem ks. Leona Pęcherka. Naukę w nim mogły podejmować osoby bez żadnego doświadczenia muzycznego, co możliwe jest i dziś.
Rok 1965
Kurs 5-letni
Wraz ze wzrostem możliwości oraz potrzeb Studium poszerzyło kurs o kolejny rok, przedłużając naukę do 5 lat. W takiej formie pozostała aż do dziś.

Po 1965 roku funkcjonująca struktura Studium Organistowskiego przy Kurii Archidiecezjalnej Wrocławskiej zaczęła być nazywana Diecezjalnym Studium Organistowskim, które następnie przerodziło się w Archidiecezjalne Studium Organistowskie. Dziś nazwa instytucji to Metropolitalne Studium Organistowskie we Wrocławiu.

Październik 1969
Śmierć ks. Leona Pęcherka
17 października w wypadku samochodowym zginął dyrektor Studium, ks. Leon Pęcherek, wracając z Żagania. Tam prowadził on szkolenie dla organistów. Kilka dni później, 22 października, został pochowany w Kańczudze, w Diecezji Przemyskiej.
Rok 1969
Dyrektor Władysław Sobula
Po tragicznej śmierci ks. Leona władzę dyrektorską w Studium objął Władysław Sobula, jego pomocnik i wykładowca. Przez następne 40 lat to on odpowiadał za kształcenie organistów w Archidiecezji Wrocławskiej.
Rok 2002
Obchody Jubileuszu 50-lecia
W 50-lecie powstania Studium Organistowskiego zostały zorganizowane uroczystości pod patronatem ks. abpa Henryka Gulbinowicza, ówczesnego metropolity wrocławskiego. Wtedy też w kościele śś. Piotra i Pawła (przy budynku Studium) wmurowano tablicę ku pamięci ks. Leona Pęcherka, założyciela i pierwszego dyrektora Studium. Została poświęcona podczas obchodów przez ks. bpa seniora Józefa Pazdura.
Rok 2009
ks. Dyrektor Zdzisław Madej
Na początku roku akademickiego stanowisko dyrektora objął ks. dr Zdzisław Madej, co zaowocowało wieloma zmianami i unowocześnieniami. W kadrze pojawili się nowi nauczyciele, a według Słuchaczy poziom wzrósł. Zmieniona została również forma egzaminu końcowego, zobowiązująca Słuchaczy do przygotowania i wykonania koncertu dyplomowego.
październik 2022
Poświęcenie organów
Głównymi punktami inauguracji roku akademickiego 2022/23 były poświęcenie i prezentacja nowego instrumentu organowego w Oratorium ks. Leona Pęcherka (sali 17). Poświęcenia dokonał ks. abp Józef Kupny, metropolita wrocławski, a na koniec uroczystości uczestnicy mieli okazję wysłuchać Tokaty i fugi d-moll Jana Sebastiana Bacha w wykonaniu prof. Andrzeja Garbarka, jednego z nauczycieli Studium.

Instrument został wybudowany w 2020 roku przez renomowaną firmę organmistrzowską Dariusza Zycha. Ze względu na panującą w tych latach pandemię uroczystości były kilkukrotnie odkładane.

Rok 2024
ks. Dyrektor Igor Urban
W 2021 roku w Studium podjął pracę jako nauczyciel emisji głosu ks. Igor Urban, który w następnych latach został wicedyrektorem, a od października 2024 roku dyrektorem Metropolitalnego Studium Organistowskiego. Ks. Urban położył duży nacisk na formację duchową Słuchaczy i kreowanie wspólnoty, a także na poszerzanie ich wiedzy liturgicznej i kształcenie głosu.

Dziś

Profesorowie

Przegląd

Spośród pierwszych profesorów Studium większość już nie żyje – wraz z ks. Pęcherkiem pracowali na początku m.in. Franciszka Platówna, Maria Tomaszewska, ks. Franciszek Wołczański, Feliks Rączkowski, Władysław Kasperkowicz czy Romual Sroczyński.

Przez lata działania w Studium pojawiało się, czy to okazjonalnie w ramach prelekcjach, czy regularnie prowadząc zajęcia, wielu wybitnych muzyków i organistów Archidiecezji Wrocławskiej, a także i spoza niej: ks. kanclerz Leon Czaja, ks. Norbert Jonek, Janina Pasławska-Czechowska, Władysław Oćwieja, Władysław Sobula, Eugeniusz Stępniak, Bogusław Raba, Łukasz Romanek, Elżbieta Michalik czy Tadeusz Zathey.

Początkowo kursy w Studium przeznaczone były dla już posługujących organistów w celu uzyskania odpowiednich uprawnień lub dalszego doskonalenia się. Gdy w latach 60. uczelnia zaczęła nauczać również nowicjuszy, na skutek polityki rządu i nakazów zamykania szpitali i szkół w szeregach Słuchaczy znalazło się wiele sióstr zakonnych. Wraz z alumnami Seminarium Duchownego stanowiły one znaczną część uczniów.

Jeszcze w latach 90. w Studium przeważali starsi, aktywni organiści, którzy szkolili się i zdobywali dodatkowe umiejętności. W latach 2000. naukę zaczęli podejmować młodzi ludzie, nawet w wieku gimnazjalnym. Dziś na uczelni kształcą się wszyscy – od uczniów szkół podstawowych i liceów, przez studentów, aż po osoby dorosłe, aktywne zawodowo, w każdym wieku – nawet seniorzy. W gronie Słuchaczy są też siostry zakonne i klerycy.

Słuchacze

Demografia

Stan na sierpień 2025 roku